شنبه 24 آذر 1397

Property Agent

مدیریت موزه

مهدی کارخانی

مدیر موزه نقاشی پشت شیشه

معرفی موزه

موزه نقاشی پشت شیشه

موزه نقاشی پشت شیشه ایران دومین موزه نقاشی پشت شیشه در جهان و تنها موزه مستقلی است که به یکی از شاخه‌های نگارگری اختصاص داده شده است. این موزه دربرگیرنده مجموعه عظیمی ازنقاشی­های پشت شیشه از دوران صفویه تا عصر حاضر است.بنایی که این موزه در آن واقع شده، یکی از خانه‌های قدیمی تهران، متعلق به مرحوم دکتر سیاوش شقاقی، از پزشکحاذق بیماری­های‌ ریوی است.این خانه پس از فوت دکتر شقاقی، توسط وراث وی به شخص دیگری واگذار و در سال 1374کل مجموعه به سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران فروخته شد و پس از بازسازی در سال 1377 خورشیدی به صورت گنجینه­ای از آثار نقاشی پشت شیشهاز سوی شهرداری تهران، به سازمان میراث فرهنگی واگذار گردید. این آثار در زمستان سال 1389 بنا به صلاحدید معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، مدتی به ارگ آزادی منتقل شد؛ مدت زمانی نیز به دلیل تعمیرات و کارهای اجرایی به حالت تعطیل درآمد. اکنون این موزه با توانایی و اهدافی بیش از پیش در کنار سایر هنرمندان بازگشایی گردیده است.

ساختمان عمارت شقاقی (موزه)متعلق به دوران پهلوی اول بوده و معماری آن به سبک معماری­های دوران قاجار تلفیقی از هنر ایرانی- اروپایی است. محوطه­ای با زیربنای حدود 350 متر مربع(اعیان) در فضایی با مساحت حدودی650 مترمربع(عرصه) بنا شده است. حیاط به سبک و سیاق چهارباغ ایرانی با حوضی در وسط و رختشوی­خانه­ای در ضلع جنوبی محوطه قرار گرفته است. عمارت بنا شامل سه طبقه زیرزمین، طبقه همکف و طبقه اول می­باشد.نمای ساختمان دارای پوشش سفید روی سیمان استو ترکیب بندی انواع عناصر معماری من جمله، تعبیه پنجره­ها و درهای چوبی و نیز به کارگیری قوس­های جناغی، هلالی، نعل اسبی و نقوش گچبری که با سیمان اجرا شده­اند و نیز ستون­ها و بالکن­ها، را می­توان در نمای عمارت مشاهده نمود.مهمترین تزئینات بکار رفته در سطوح داخلی بنا، گچبری­های فرنگی (رنگی) و انواع ابزار زنی­های گچی است.گچبری­های فعلی بسیار پرکارتر از گچبری­های اصلی بنا می­باشد که در سال­های اخیر، 77- 1374 ایجاد گردیده است.در سطوح خارجی بنا بکار بردن نقوش گچبری در زیر رخبام و نیز سایر قسمت­ها نما من جمله بالای درها و پنجره ها به شیوه بناهای قاجاری با مصالح سیمان و روکش رنگ سفید قابل اشاره است.

با وجودی­که یافته­های باستان­شناسی در ایران، قدمت شیشه و تزئینات آن را ازهزاره دوم قبل از میلاد از منطقه شوش میداند، لیکن نقاشی بر پشت شیشه­های تخت که در ابتدا به عنوان عنصر معماری وسپس در قالب تابلوی تزئیناتی شناخته شده استبه دلیل کمبود منابع و تحقیقات، هنری وارداتی محسوب می­شودکه احتمال ورود آن را به ایران ازدوره صفویه از اروپای شرقی، هند و چین می­دانند که بلافاصله رنگ و بویی بومی به خود گرفته است.نقاشی پشت شیشه یکی از تکنیک­هایی تزئینی شیشه است که توانسته موزه­ای را به نام خود ایجاد و اختصاص دهد.تصاویر در نقاشی پشت شیشه همچون سایر هنر ایرانی از نقوش انسانی، گیاهی، حیوانی، هندسی و کتیبهالهام گرفته است.نقاشی‌های به نمایش درآمده در این سبک از نقاشی­ها شامل موضوعات گوناگون و در زمینه‌های مختلف است. تصاویر مربوط به انسان شامل تک چهره‌ها، شخصیت‌های مذهبی و درباری و تاریخی، تصاویری از عامه مردم در حالت‌های مختلف؛پرتره و شمایل نگاری شخصیت‌های مذهبی وتصاویری از شاعران و هنرمندان، دراویش و عامه مردم در حالت‌های مختلف از جمله نواختن موسیقی، خواندن کتاب و ورزش است. اغلب تصاویر به زنان اختصاص داده شده است و نوع طراحی دربرگیرنده شیوه‌هایی از نقاشی سبک قاجار و آثار مینیاتوری است. در بسیاری از نمونه‌ها تصاویر آزاد و در برخی دیگر شباهت زیادی با نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای مشاهده می­شود؛تصاویر هندسی نیز متشکل از قطعات بریده از شیشه­های نقاشی شده است که دارای طرح‌های هندسی مشخص و مقطع‌اند و گاهی قطعات با قرار گرفتن در کنار هم‌، شکل واحدی را عرضه می‌دارند. موضوعات این دسته بیش‌تر شامل تصاویر گل و مرغ،طرح‌های گل و گیاه همراه با حیواناتی نظیر پرنده و ماهی است‌.تصاویر حیوانی این گروه حیواناتی مانند شیر، اسب و بز را نمایش می‌دهند.تصاویر بناها و منظره شامل شهرها، دشت‌ها، گله‌ها و مناظر درباری و شکار است‌. نوشته‌ها و خطوط قرآنی دسته‌ای دیگر از نقاشی‌های مورد نظر هستند که همراه با حاشیه‌ ها و نقوش گیاهی و تصاویری از شخصیت‌ های مذهبی و با انواع خطوط چون نستعلیق‌، شکسته‌، نسخ و ثلث در پشت شیشه ثبت شده‌اند.گروه نقاشی­های مذهبی نیز در برگیرنده روایت‌ها، وقایع‌، داستان‌ها، صحنه‌های جنگ و شخصیت‌های مذهبی از جمله امامان‌، پیامبران‌، پیشوایان مذهبی و دراویش هستند.

روش کار:

شیوه کار در نقاشی پشت شیشه با نقاشی معمولی تفاوت دارد.هنر نقاشی پشت شیشه به جهت طراحی معکوس واجرای سخت جزء به کل بودن، استفاده از رنگ‌های روشن و اکلیلی، نیاز به مهارت در قدرت قلم و طراحی و ظرافت ویژۀ هنرمند دارد. عمده­ترین تفاوت این نوع هنر با نقاشی­های دیگر حذف لایه­های آستر، بستر و گاهی اوقات لایه بوم است. علاوه بر رنگ، استفاده از مواد ترکیبی چون کاغذهای رنگی، شبرنگ، نخ، الیاف ابریشم و... به عنوان پرکننده زمینه و گاهی طرح اصلی در میان هنرمندان این شیوه متداول است.

نقاشی پشت آینه زیر مجموعه یا تکنیک دیگری از این سبک هنریست که با تراشیدن بخش­های نقره­ای یا جیوه­ای آینه صورت می­گیرد. رنگ مورد نظر را روی قسمت­های تراشیده شده (شیشه) قرار می­دهند. شیوه نقاشی در این تکنیک همانند نقاشی پشت شیشه است.

امروزه در کشور با تعداد قابل توجهی از آثار نقاشی پشت شیشه مواجه هستیم که بخشی از آنها در اختیار موزه نقاشی پشت شیشه، بخشی در اختیار مجموعه­داران خصوصی و بخشی دیگر در عمارت­ها و ساختمان­های تاریخی- به عنوان تزئینات وابسته به معماری- قرار دارند. همچنین هنرمندان زیادی در نقاط مختلفی از کشور به صورت گمنام وجود دارند که در خلوت خود قلم می­زنند؛ این موزه درنظر دارد تا ضمن معرفی و آشنا ساختن این هنر مهجور به اقشار مختلف جامعه،کانونی برای آشنایی هنرمندان با یکدیگر و ارتقای این هنر در سطح جهانی فراهم آورد. بدین منظور سلسله نشست­هایی به صورت ماهانه جهت هم­اندیشی هنرمندان این رشته هنری برگزار گردیده و نقطه نظرات آنان بعد از بررسی و ارزیابی مورد توجه قرار می­گیرد.

نشانی:خیابان سعدی شمالی، خیابان برادران قائدی (هدایت سابق)، پلاک 202،موزه نقاشی پشت شیشه

شماره تماس:               77526777- 77636700- 021